Een stad als levend organisme

Een zeven meter hoge constructie van Pim Palsgraaf neemt als een parasiet onze driehoekige lichtkoker in bezit - alsof achter de schuiframen op de eerste en tweede verdieping een complete stad is gaan woekeren. Het is een ode aan stedelijke rafelranden, even grimmig als verleidelijk. Speciaal voor het trappenhuis maakte Lizan Freijsen een Gletsjerkleed - met Zonvlek.

Het werk van Pim Palsgraaf door het raam van de Triangle Gallery

Het begon in ons huis met een leegte. Ruim honderd jaar verborgen achter twee schuiframen. Een lichtkoker, een luchtkoker, van begane grond tot dak, ruim twaalf meter in totaal. Met een knipoog noemen we het de 'triangle gallery', omdat het een driehoekige ruimte is. We willen iets met die loze ruimte. Maar wat?

Pim Palsgraaf test een kleur in de nog lege lichtkoker

In maart 2017 leren we Pim Palsgraaf kennen. In de Kunsthal Rotterdam heeft hij een tijdelijke installatie van veertien bij acht meter gebouwd met de titel 'In the Absence of Light'. Het slingert zich door het strakke museumgebouw. We praten met Pim over zijn projecten in onder andere Leipzig, Vlissingen en Moskou.

Pim Palsgraaf (Gouda, 1980) studeerde cum laude af aan de Willem de Kooning Academie in Rotterdam - als schilder. Maar hij werkt vooral in drie dimensies - in oude, leegstaande fabriekscomplexen in de regio Leipzig sloopt en verzaagt hij elke zomer tussenmuren, kasten en kozijnen. Hij speelt met het perspectief in zijn beelden, collages en architectonische installaties. Met kleine veranderingen in perspectieflijnen weet hij totaal nieuwe ruimtes te scheppen.

Pim Palsgraaf: 'Mijn installatie in de Kunsthal was een stad gebaseerd op natuurlijke groei. Niet per se een stad waar mensen wonen, maar een op zichzelf staande entiteit, zoals schimmelstructuren. De vraag was in de Kunsthal: wat doe je na afloop met zulke grote installaties? Zo'n werk is specifiek voor zo'n ruimte gebouwd. Maar als het na een half jaar wordt afgebroken, is het gewoon weer materiaal. Dat gesprek met Bart en Roeland in de Kunsthal heeft het zaadje geplant voor het project in hun lichtkoker.'

Schets van 'Change of Perception' door Pim Palsgraaf

Twee maanden later is er een idee. Een behoorlijk wild idee. Een idee van zeven meter diep. Of hoog, net waar je begint. Er komen schetsen op papier. Er komen artist's impressions. En zelfs een ontwerp van Duplo-blokken. Er is, kortom, geen weg meer terug.

Bart en Pim in Pims atelier

Er komen twee tijdelijke werkvloeren in de lichtkoker. Zo kunnen we in de zomer eerst het houtwerk schuren en verven. Glaszetters plaatsen helemaal bovenaan een driehoekige glasplaat als overkapping - maar die zie je alleen als je heel goed kijkt.

Maar oude Haagse huizen hebben wel meer bijzondere plekken. Plekken die je elke dag ziet. Of beter gezegd: negeert. Zoals het trappenhuis tussen voordeur en eerste verdieping. Je hebt er altijd haast - op weg naar je werk, of terug met de boodschappen.

We vragen Lizan Freijsen voor die plek een 'lekkage op bestelling' te maken. Het bestaat deels uit behang en deels uit tapijt. Lizans fascinerende composities van schimmels, vochtvlekken en korstmossen hebben we voor het eerst gezien in 2014, in het Stedelijk Museum Schiedam. Begin 2017 zagen we haar werk opnieuw, in het trappenhuis van Museum Boijmans Van Beuningen in Rotterdam.

Portret Lizan Freijsen

Lizan Freijsen (Zwijndrecht, 1960) volgde de Jan van Eyck Academie in Maastricht en de Willem de Kooning Academie in Rotterdam. Ze houdt zich al jaren bezig met onderzoek naar vlekken en schimmels en maakt daar onder meer getufte tapijten van. Daarnaast is ze docent aan de Willem de Kooning Academie.

Zoals Pim Palsgraaf past en meet in de lichtkoker, zo gaat Lizan Freijsen aan de slag voor het trappenhuis. Dat gebeurt in haar atelier in Rotterdam en in het TextielLab van het Textielmuseum in Tilburg.

Hester Onijs in het Textiellab van het Textielmuseum in Tilburg

In Tilburg werkt Hester Onijs het ontwerp van Lizan uit. Met een tuftapparaat schiet ze stukjes garen naast elkaar in het stramien ('tuft-tuft-tuft!'). Het apparaat ziet eruit als een boormachine, maar heeft een holle naald waar het garen doorheen loopt. Met luchtdruk wordt het bosje garen door de naald geschoten. Een roterend mesje snijdt het garen op de juiste diepte af.

Lizan installeert begin november in het trappenhuis de Zonvlek. Het is behang, een foto uit haar omvangrijke vlekkenarchief. De foto heeft ze jaren geleden gemaakt van een lekkage in een Rotterdams studentenhuis.

Lizan Freijsen installeert de zonvlek in het trappenhuis

Pim heeft intussen de 'triangle gallery' nagebouwd in zijn atelier, ook in Rotterdam. Op ware grootte. Nou ja, half zo hoog dan, anders past het niet. Half november 2017 beginnen we met het installeren van zijn werk. Hij weet feilloos waar alle blokken moeten komen. Speleologie voor een binnenhuis.

Dan is ook het werk afgerond in het Textiellab in Tilburg. Eind november komt het Gletsjerkleed tegen de Zonvlek aan te hangen.

De katten Jonas en Magnus bij het werk van Lizan Freijsen

Lizan over haar werk, getiteld Zonvlek/Gletsjer: 'Als je binnenkomt, ga je de trap op. Je loopt in gedachten een berg op en dan kom je boven je de gletsjer tegen. Je komt dus van buiten naar binnen, maar eigenlijk ga je weer naar buiten toe in je hoofd. De vorm van het kleed heeft een relatie met de trapleuning, want dat vind ik een van de mooiste dingen aan dit huis: de manier waarop de trapleuning rondloopt, dat is een hele mooie witte lijn. Die komt terug in het Gletsjerkleed. Het is eigenlijk een manier om de natuur binnen te halen.'

Pim Palsgraaf installeert zijn werk in de Triangle Gallery, de lichtkoker bij Bart en Roeland thuis

Vervolgens kom je op de eerste verdieping uit bij de lichtkoker met de installatie van Pim Palsgraaf. Om de onderste anderhalve meter te kunnen zien, moet je het schuifraam open doen en je hoofd de diepte in steken. Om het bovenste deel te zien, moet je nog een trap op, naar het volgende schuifraam op de tweede verdieping.

De installatie in de lichtkoker heet 'Change of Perception'. Het is een grauwzwarte constructie van modelbouwhuisjes, pallets en grote houten blokken die naar het licht lijken te groeien. Het werk is niet te zien vanaf te straat, maar wie een kijkje wil komen nemen, is van harte welkom.

Pim: 'Ik heb de koker opgemeten en nagebouwd in mijn atelier. Per drie meter heb ik het werk opgebouwd. Het totale werk is zeven meter hoog, compleet opgestapeld. Pas in het huis van Roeland en Bart bleek gelukkig dat ik geen meetfoutjes had gemaakt. Superspannend.'

Kijk zeker ook op de websites van Pim Palsgraaf en Studio Lizan Freijsen.

Bovenste deel van de installatie van Pim Palsgraaf